(chương cuối cùng bị cắt bỏ từ bản dịch kiểm duyệt Việt Nam)
M. Kundera, trans. Hàng Phương Mỹ, Cameron Shingleton
Anh ngồi tại cái bàn chỗ anh thường ngày đọc sách, trước mặt anh là một lá thư đặt trong một phong bì để mở. “Có mấy lần anh nhận thư mà không nói với em”, Tomas nói với Tereza. “Thư từ con trai anh. Anh đã gắng làm cho cuộc sống của nó và anh hoàn toàn tách biệt nhau. Nhưng hãy nhìn mà xem số phận trả đũa anh như thế nào. Mấy năm trước, nó bị tống cổ ra khỏi trường đại học. Bây giờ nó lái xe kéo ở một ngôi làng. Cuộc sống của anh và nó có thể riêng biệt, nhưng chúng lại đi cùng một hướng, như là hai đường thẳng song song.
“Sao anh chưa bao giờ nói với em về mấy lá thư?” Tereza hỏi một cách nhẹ nhõm.
“Anh không biết. Chắc vì hơi khó nói.”
“Nó có viết thư thường xuyên không?”
“Thỉnh thoảng.”
“Về cái gì?”
“Về nó.”
“Có thú vị không?”
“Có. Em nhớ không, mẹ nó là một tay cộng sản rất hăng hái. Mà, nó từ mặt mẹ nó lâu rồi. Sau đó nó tiếp xúc với những người có cùng hoàn cảnh như chúng ta, và rồi nó dính dáng tới mấy hoạt động chính trị cùng đám người đó. Một vài người trong số họ đang nằm tù. Nhưng nó cũng cắt đứt liên hệ với họ. Trong thư, nó gọi mấy người đó là ‘ những kẻ cách mạng bất diệt.’”
“Điều đó nghĩa là nó đã giãn hòa với chế độ?”
“Không, không một chút xíu nào. Nó tin tưởng vào Chúa Trời và nghĩ rằng Chúa Trời là tất cả. Nó nói người ta nên sống theo tiếng gọi của tôn giáo và đừng để ý tới chế độ, phải bỏ ngoài tai hoàn toàn. Nó nói, nếu ta tin vào Chúa, ta có thể chịu đựng được mọi nghịch cảnh trên đời, bằng chính cách cư xử của ta, chuyển nó thành thứ mà nó gọi là ‘vương quốc của Chúa Trời trên thế gian’. Nó nói với anh rằng Nhà thờ là hiệp hội tình nguyện duy nhất trong nước thoát khỏi sự thống trị của chế độ. Anh thắc mắc không biết nó tham gia nhà thờ là vì điều này giúp nó chống lại chế độ hay là vì nó thật sự tin tưởng vào Chúa.”
“Tại sao anh không hỏi thẳng nó?”
“Anh đã từng ngưỡng mộ những tín đồ,” Tomas nói tiếp. “Anh đã nghĩ là những người đó có cái nhìn về mọi thứ một cách siêu nghiệm đến kỳ quặc, điều đó khá xxx (gần gũi) với anh. Tựa như những thứ vô hình. Thế nhưng những điều mà con trai anh trải nghiệm lại chứng minh rằng, niềm tin thật ra là cái gì khá đơn giản. Nó trắng tay, nhà thờ đã chứa chấp nó, và trước khi nó biết được, nó đã tin tưởng. Vậy nên gần như đó là một sự nhớ ơn của nó dành cho Chúa Trời. Quyết định của con người thật quá đỗi đơn giản.”
“Anh có bao giờ trả lời thư nó không?”
“Nó không bao giờ để lại địa chỉ hồi âm,” Tomas nói, “mặc dù bưu ấn ghi tên quận hạt, anh đoán là có thể chỉ cần gửi một lá thư đến hợp tác xã địa phương.”xxx
Tereza thấy hổ thẹn vì đã nghi ngờ Tomas và cô hy vọng rằng cô có thể chuộc lỗi bằng cách rộng lượng tử tế với đứa con của anh. “Vậy thì sao anh không liên lạc, rồi mời nó đến thăm chúng ta?”
“Nó nhìn giống anh lắm,” Tomas bảo. “Lúc nó nói chuyện, cái môi trên của nó cong lại y như môi anh. Nghĩ tới chuyện tự xem môi mình luyên thuyên trong vương quốc Chúa Trời- thật là quá lạ lẫm.”
Tereza cười phá lên.
Tomas cũng bật cười theo.
“Anh đừng trẻ con quá, Tomas!” Tereza bảo. “Chuyện anh và vợ cũ của anh đã là chuyện xưa rồi. Nó có nghĩa lý gì với con trai anh chứ? Chuyện đó liên quan gì tới nó? Tại sao phải làm tổn thương một người khác chỉ vì hồi anh còn trẻ anh đã không chính chắn?”
“Thẳng thắn mà nói, anh đã thấy hồi hộp khi nghĩ tới chuyện gặp mặt con trai anh. Đó mới là lý do tại sao anh cố gắng không để nó xảy ra. Anh không biết điều gì đã làm anh ương ngạnh và ngăn cản việc anh gặp nó. Đôi khi đầu óc chúng ta mặc định chuyện gì đó mà không cần lý do, và sự mặc định đó không thể thay đổi được. Càng lâu dài càng trở nên khó thay đổi.”
“Mời nó đến đây đi,” Tereza bảo.
Chiều hôm đó, trong lúc cô đang trên đường về từ trang trại bò thì nghe có tiếng nói phía bên kia đường. Đi đến gần hơn, cô thấy chiếc xe tải nhỏ của Tomas. Tomas đang khom người thay vỏ xe, trong khi đám người khác đứng chung quanh nhìn và chờ anh ấy làm xong.
Cô không thể nào rời mắt khỏi anh: anh trông như một ông già. Tóc anh đã ngã bạc, và việc tay chân anh vụng về khiến anh trông như một lão già tội nghiệp hơn là một bác sĩ phẫu thuật về hưu.
Cô nhớ tới cuộc nói chuyện giữa cô và ông chủ nhiệm hợp tác xã. Ông ấy bảo cô rằng chiếc xe tải nhỏ của Tomas đã quá cũ kĩ rồi. Ông ấy vừa nói vừa đùa chứ không phải ý chê bai, nhưng cô chắc ông ấy quan tâm. “Tomas rành hết nội tạng trong con người chứ anh ta biết gì về thứ bên trong một cỗ máy chứ,” ông cười nói. Sau một hồi, ông thừa nhận rằng ông đã từng lên cơ quan mấy lần xin phép cho Tomas trở lại hành nghề bác sĩ, chữa bệnh loanh quanh trong làng cũng được. Nhưng ông chắc là bên công an sẽ chẳng bao giờ chấp thuận.
Cô lùi xuống phía sau một gốc cây để không ai từ chỗ cái xe có thể nhìn thấy cô. Cô đứng đó quan sát Tomas, cô tự trách thầm chính cô là người có lỗi trong chuyện anh trở về từ Zurich, rồi cũng vì cô mà anh rời khỏi Prague, và thậm chí ngay tại đây cô cũng không thể để anh bình yên, cô tra tấn anh với sự nghi ngờ trong khi Karenin nằm đó chờ chết.
Cô đã luôn âm thầm trách móc Tomas rằng anh không yêu cô một cách trọn vẹn. Tình yêu của cô, cô dành cho anh trọn vẹn, trong khi tình yêu của anh chỉ là sự hạ cố tầm thường.
Bây giờ, cô thấy cô đã quá bất công. Nếu cô thật sự yêu thương Tomas bằng cả tình yêu nơi cô, cô đã cùng Tomas vượt qua hết khó khăn hồi còn ở nước ngoài rồi. Ở đó Tomas đã rất vui vẻ, ở đó một cuộc sống mới đang mở ra trước mắt anh. Và rồi, cô bỏ anh ra đi. Phải, ở thời điểm đó cô đã nghĩ rằng cô đang hành xử cao thượng, rằng cô đang trả tự do cho anh. Nhưng liệu có phải sự cao thượng đó của cô chỉ là một cách bào chữa? Cô biết chắc là sớm muộn anh cũng sẽ quay về tìm cô! Cô dỗ dụ anh theo cô từng bước một như một vị nữ thần dỗ dụ dân làng vào vũng lầy rồi bỏ mặc họ lúng dần xuống. Cô lợi dụng một đêm anh đau dạ dày để ngon ngọt anh trở về quê sinh sống! Con người cô mới xảo quyệt làm sao! Cô dẫn dắt anh theo cô như thể cô thử thách anh hết lần này đến lần khác, cô thử thách tình yêu của anh dành cho cô; cô cứ tiếp tục đòi hỏi ở anh, và giờ đây, anh mệt mỏi và già nua, với những ngón tay co núm lại không thể nào cầm cây dao mổ được nữa.
Bây giờ họ đang ở một nơi mà sẽ không dẫn họ đi tới đâu nữa. Rồi từ đây họ sẽ về đâu? Họ sẽ không bao giờ được phép ra nước ngoài nữa. Họ sẽ không bao giờ có thể quay trở lại Prague: không một ai nhận họ vào làm việc. Họ thậm chí không có nổi một lý do để chuyển sang nơi nào khác.
Chúa ơi, có phải họ đã phải đi xa đến thế để cô tin rằng anh đã rất yêu cô?
Cuối cùng Tomas cũng gắn xong cái bánh xe, anh trèo lên khoang trước, bọn đàn ông nhảy lên phía sau, và tiếng máy xe rú lên.
Cô về nhà, mở nước đầy bồn tắm. Cô nằm trong nước ấm, tự dằn vặt rằng cô đã đem tất cả sự yếu ớt của mình đặt lên vai Tomas. Chúng ta có xu hướng nghĩ rằng sức mạnh là thủ phạm và yếu đuối là nạn nhân đáng thương. Nhưng giờ đây Tereza nhận ra rằng chuyện của cô thì trái ngược lại mới đúng. Ngay cả trong những giấc mơ của mình, như thể cô biết được điểm yếu của người đàn ông mạnh mẽ, cô phô bày nỗi thống khổ của cô cho anh thấy, rồi buộc anh phải lui nhường. Sự yếu đuối trong cô trở nên hung hãn và cứ ép cho đến khi anh dần mất hết sức mạnh và hóa thân anh thành con thỏ trong bàn tay cô. Cô không tài nào gạt giấc mơ đó ra khỏi đầu óc mình.
Rồi cô đứng dậy khỏi bồn tắm, cô mặc lên người bộ cánh tinh tơm. Cô muốn cô trông thật đẹp trước mắt anh, cô muốn làm cho anh vui vẻ.
Vừa ngay lúc cô cài xong cái khuy áo cuối cùng, Tomas cùng ông chủ nhiệm hợp tác xã và một gã nông phu trẻ mặt mày xanh xao đột ngột xông vào nhà.
“Nhanh đi em!” Tomas kêu lên. “Có rượu gì mang ra uống nào!” Tereza vội chạy ra ngoài rồi quay trở lại với chai rượu mận trên tay. Cô rót ra ly, và rồi gã đàn ông trẻ tuổi nốc một hơi cạn ly.
Sau đó họ kể cô nghe chuyện xảy ra. Gã đàn ông bị trật khớp xương vai và bắt đầu kêu lên đau đớn. Không ai biết nên làm gì và họ chạy đi tìm Tomas. Anh ấy đến và chỉ cần giật mạnh một cái thì cánh tay gã đàn ông trở lại bình thường.
Nốc thêm một ly nữa, gã nói với Tomas, “Vợ ông hôm nay trông xinh đẹp quá.”
“Đồ ngu!” Ông chủ nhiệm hợp tác xã mắng. “Tereza lúc nào chẳng xinh đẹp chứ.”
“Tôi biết bà ấy luôn xinh đẹp rồi,” gã đàn ông trẻ phân bua, “nhưng hôm nay bà ấy còn mặc quần áo rất đẹp nữa. Tôi chưa bao giờ thấy bà mặc bộ đầm này bao giờ. Bà có định đi đâu không?”
“Không, tôi không đi đâu cả. Tôi mặc nó vì Tomas.”
“Ông thật quả là tốt số!” chủ nhiệm hợp tác xã vừa nói vừa cười. “Cái bà nhà tôi chả bao giờ mặc gì vì tôi cả, trong mơ cũng không có.”
“Vì vậy mà lúc nào ông cũng ra ngoài với con heo của ông chứ không phải là bà vợ ông,” gã đàn ông trẻ nói rồi phá lên cười.
“Mefisto sao rồi?” Tomas hỏi. “Tôi không gặp nó cũng độ – anh suy nghĩ giây lát – “ ít nhất cũng một tiếng rồi.”
“Chắc nó nhớ tôi rồi,” ông chủ nhiệm nói.
“Nhìn bà mặc cái đầm này tôi muốn nhảy một bài quá,” gã đàn ông trẻ nói với Tereza. Rồi gã quay sang hỏi Tomas, “Ông cho phép tôi được nhảy với bà ấy một bài chứ?”
“Vậy thì bây giờ chúng ta đi nhảy đầm,” Tereza nói.
“Bác sĩ đi không?” gã đàn ông trẻ hỏi Tomas.
“Anh định đi đâu?” Tomas hỏi.
Gã đàn ông trẻ nói tên một thị trấn gần đó, rằng trong quán bar của một khách sạn có sàn nhảy.
“Ông cũng đi chứ,” gã đàn ông trẻ nói với ông chủ nhiệm hợp tác xã với cái giọng chắc nịch, và sau đó nốc cạn ly rượu mận thứ ba, gã nói thêm, “Nếu Mefisto nhớ ông nhiều đến vậy, thì chúng ta mang cả nó theo luôn. Thế là chúng ta sẽ có đến hai con heo để khoe. Đám đàn bà sẽ đến van xin với cặp mắt mỹ mãn. Và gã cứ thế, vừa nói vừa cười.
“Nếu mọi người không ngại về Mefisto, thì tôi sẵn sàng.” Nói rồi họ cùng lên chiếc xe tải nhỏ của Tomas – Tomas lái xe, Tereza ngồi ghế bên cạnh anh, hai gã đàn ông ngồi phía sau với nửa chai rượu mận còn lại trên tay.
Họ vừa ra khỏi làng thì ông chủ nhiệm hợp tác xã phát hiện ra họ đã quên mang theo Mefisto. Gã la lớn lên bảo Tomas quay lại.
“Thôi bỏ đi,” gã đàn ông trẻ nói. “Một con heo nhỏ cũng đủ rồi.” Ông chủ nhiệm nghe vậy cũng dịu xuống.
Trời bắt đầu tối sầm xuống. Chiếc xe bắt đầu leo lên những đoạn dốc ngoằn ngoèo.
Khi vừa tới được thị trấn, họ chạy thẳng đến khách sạn. Tereza và Tomas chưa bao giờ đến đây. Họ đi xuống cầu thang rồi đến tầng hầm, nơi có một quầy bar, sàn nhảy, và mấy cái bàn. Một người đàn ông chạc chừng sáu mươi tuổi đang chơi piano, một người phụ nữ cũng độ chừng đó tuổi đang đánh violong. Bản nhạc họ đang chơi là của bốn mươi năm về trước. Có khoảng bốn năm cặp đang trên sàn nhảy.
“Không có gì cho tôi ở đây,” gã đàn ông trẻ tuổi nói sau khi đảo mắt thám thính tình hình, sau đó gã lập tức mời Tereza ra nhảy.
Ông chủ nhiệm chọn một cái bàn trống ngồi xuống với Tomas rồi kêu một chai rượu.
“Tôi không uống được,” Tomas nhắc ông ta. “ Tôi phải lái xe.”
“Đừng có con nít,” gã chủ nhiệm nói. “Chúng ta sẽ qua đêm ở đây.” Sau đó ông ta đi đến bàn tiếp tân đặt luôn hai phòng.
Khi Tereza quay trở lại từ sàn nhảy với gã đàn ông trẻ, ông chủ nhiệm mời cô nhảy tiếp, và cuối cùng là đến lượt Tomas.
“Tomas,” cô thì thầm vào tai anh lúc trên sàn nhảy, “tất cả những thứ tồi tệ xảy ra với anh đều là lỗi của em. Là vì em mà anh phải xuống thấp đến như thế này.”
“Thấp? Ý em là sao?”
“Nếu chúng ta còn ở Zurich, thì giờ đây anh vẫn là một bác sĩ phẫu thuật.”
“Và em sẽ là một nhiếp ảnh gia.”
“Đừng so sánh ngốc nghếch như vậy,” Tereza nói. “Công việc của anh rất quan trọng với anh. Em không quan tâm chuyện em làm gì, em làm gì cũng được, em không có gì để mất, còn anh thì mất tất cả.”
“Em không thấy là anh đang vui vẻ ở đây sao Tereza?” Tomas hỏi.
“Nhưng phẫu thuật mới là sứ mệnh của anh”, cô bảo.
“Sứ mệnh là điều ngu xuẩn, Tereza. Anh không có sứ mệnh gì cả. Không một ai có. Và thật nhẹ nhõm biết bao khi nhận ra mình tự do, tự do khỏi những sứ mệnh.”
Giọng của anh cứng rắn không một chút nghi ngờ. Cô chợt nhớ cảnh sáng nay lúc cô nhìn anh sửa cái xe và trông anh già cỗi. Cô đạt được đích rồi: cô đã luôn mong anh già nua đi. Một lần nữa, cô nghĩ về con thỏ mà cô ôm sát vào mặt trong phòng hồi cô còn nhỏ.
Sao đột nhiên lại biến thành thỏ? Điều đó nghĩa là mất đi tất cả sức mạnh. Nghĩa là không còn ai mạnh mẽ hơn ai nữa.
Và họ nhảy theo tiếng đàn. Tereza ngã đầu lên vai Tomas. Giống y như lúc hai người ngồi cạnh nhau trên máy bay xuyên qua những đám mây bão tố. Cô thấy trong lòng vừa vui sướng vừa buồn bã, y như lúc đó. Buồn bã vì: chúng ta đã ở trạm cuối cùng. Vui sướng vì: chúng ta đang ở bên nhau. Nỗi buồn là hình thức, niềm vui là nội dung. Cái vui chiếm hết tất cả không gian của cái buồn.
Họ quay trở lại bàn rượu. Cô nhảy thêm hai bài nữa với ông chủ nhiệm hợp tác xã, và một bài nữa với gã đàn ông trẻ tuổi, gã say đến nổi gã ngã lăn ra sàn nhảy.
Sau đó, họ kéo nhau lên lầu, về hai phòng riêng biệt.
Tomas xoay chìa khóa rồi mở cái đèn trần. Tereza thấy có hai cái giường được kê cạnh nhau, cạnh bên giường là cái bàn nhỏ, trên bàn là một cây đèn. Từ trong lồng đèn một con bướm đêm bị ánh đèn làm bất ngờ đột ngột bay ra, rồi bay lòng vòng trong phòng. Tiếng nhạc vẫn còn vọng lên văng vẳng từ dưới lầu..
*
He was sitting at the desk where he usually read his books, an open envelope with a letter in it lying in front of him. From time to time I get letters I haven’t told you about, he said to Tereza. They’re from my son. I’ve tried to keep his life and mine completely separate, and look how fate is getting even with me. A few years ago he was expelled from the university. Now he drives a tractor in a village. Our lives may be separate, but they run in the same direction, like parallel lines.
Why didn’t you ever tell me about the letters? Tereza asked, with a feeling of great relief.
I don’t know. It was too unpleasant, I suppose. Does he write often? Now and then. What about? Himself. And is it interesting?
Yes, it is. You remember that his mother was an ardent Communist. Well, he broke with her long ago. Then he took up with people who had trouble like ours, and got involved in political activities with them. Some of them are in prison now. But he’s broken with them, too. In his letters he calls them ‘eternal revolutionaries.’
Does that mean he’s made his peace with the regime? No, not in the least. He believes in God and thinks that that’s the key. He says we should all live our daily lives accord- ing to the dictates of religion and pay no heed to the regime, completely ignore it. If we believe in God, he claims, we can take any situation and, by means of our own behavior, transform it into what he calls ‘the kingdom of God on earth.’ He tells me that the Church is the only voluntary association in our country which eludes the control of the state. I wonder whether he’s joined the Church because it helps him to oppose the regime or because he really believes in God. Why don’t you ask him?
I used to admire believers, Tomas continued. I thought they had an odd transcendental way of perceiving things which was closed to me. Like clairvoyants, you might say. But my son’s experience proves that faith is actually quite a simple matter. He was down and out, the Catholics took him in, and before he knew it, he had faith. So it was gratitude that decided the issue, most likely. Human decisions are terribly simple. Haven’t you ever answered his letters? He never gives a return address, he said, though the postmark indicates the name of the district. I could just send a letter to the local collective farm.
Tereza was ashamed of having been suspicious of Tomas, and hoped to expiate her guilt with a rush of benevolence towards his son. Then why not drop him a line, invite him to come and see us?
He looks like me, said Tomas. When he talks, his upper lip curls just like mine. The thought of watching my own lips go on about the kingdom of God—it seems too strange. Tereza burst out laughing. Tomas laughed with her.
Don’t be such a child, Tomas! said Tereza. It’s ancient history, after all, you and your first wife. What’s it to him? What’s he got to do with it? Why hurt the boy just because you had bad taste when you were young?
Frankly, I have stage fright at the thought of meeting him. That’s the main reason I haven’t done anything about it. I don’t know what’s made me so headstrong and kept me from seeing him. Sometimes you make up your mind about something without knowing why, and your decision persists by the power of inertia. Every year it gets harder to change.
Invite him, she said.
That afternoon she was on her way back from the cow sheds when she heard voices from the road. Coming closer, she saw Tomas’s pickup. Tomas was bent over, changing a tire, while some of the men stood about looking on and waiting for him to finish.
She could not tear her eyes away from him: he looked like an old man. His hair had gone gray, and his lack of coordination was not that of a surgeon turned driver but of a man no longer young.
She recalled a recent talk with the chairman of the collective farm. He had told her that Tomas’s pickup was in miserable condition. He said it as a joke, not a complaint, but she could tell he was concerned. Tomas knows the insides of the body better than the insides of an engine, he said with a laugh. He then confessed that he had made several visits to the authorities to request permission for Tomas to resume his medical practice, if only locally. He had learned that the police would never grant it.
She had stepped behind a tree trunk so that none of the men by the pickup could see her. Standing there observing him, she suffered a bout of self-recrimination: It was her fault that he had come back to Prague from Zurich, her fault that he had left Prague, and even here she could not leave him in peace, torturing him with her secret suspicions while Karenin lay dying.
She had always secretly reproached him for not loving her enough. Her own love she considered above reproach, while his seemed mere condescension.
Now she saw that she had been unfair: If she had really loved Tomas with a great love, she would have stuck it out with him abroad! Tomas had been happy there; a new life was opening for him! And she had left him! True, at the time she had convinced herself she was being magnanimous, giving him his freedom. But hadn’t her magnanimity been merely an excuse? She knew all along that he would come home to her! She had summoned him farther and farther down after her like the nymphs who lured unsuspecting villagers to the marshes and left them there to drown. She had taken advantage of a night of stomach cramps to inveigle him into moving to the country! How cunning she could be! She had summoned him to follow her as if wishing to test him again and again, to test his love for her; she had summoned him persistently, and here he was, tired and gray, with stiffened fingers that would never again be capable of holding a scalpel.
Now they were in a place that led nowhere. Where could they go from here? They would never be allowed abroad. They would never find a way back to Prague: no one would give them work. They didn’t even have a reason to move to another village.
Good God, had they had to cover all that distance just to make her believe he loved her?
At last Tomas succeeded in getting the tire back on. He climbed in behind the wheel, the men jumped in the back, and the engine roared.
She went home and drew a bath. Lying in the hot water, she kept telling herself that she had set a lifetime of her weaknesses against Tomas. We all have a tendency to consider strength the culprit and weakness the innocent victim. But now Tereza realized that in her case the opposite was true! Even her dreams, as if aware of the single weakness in a man otherwise strong, made a display of her suffering to him, thereby forcing him to retreat. Her weakness was aggressive and kept forcing him to capitulate until eventually he lost his strength and was transformed into the rabbit in her arms. She could not get that dream out of her mind.
She stood up from her bath and went to put on some nice clothes. She wanted to look her best to please him, make him happy.
Just as she buttoned the last button, in burst Tomas with the chairman of the collective farm and an unusually pale young farm worker.
Quick! shouted Tomas. Something strong to drink! Tereza ran out and came back with a bottle of slivovitz. She poured some into a liqueur glass, and the young man downed it in one gulp.
Then they told her what had happened. The man had dislocated his shoulder and started bellowing with pain. No one knew what to do, so they called Tomas, who with one jerk set it back in its socket.
After downing another glass of slivovitz, the man said to Tomas, Your wife’s looking awfully pretty today.
You idiot, said the chairman. Tereza is always pretty.
I know she’s always pretty, said the young man, but today she has such pretty clothes on, too. I’ve never seen you in that dress. Are you going out somewhere?
No, I’m not. I put it on for Tomas.
You lucky devil! said the chairman, laughing. My old woman wouldn’t dream of dressing up just for me.
So that’s why you go out walking with your pig instead of your wife, said the young man, and he started laughing, too.
How is Mefisto, anyway? asked Tomas. I haven’t seen him for at least —he thought a bit— at least an hour.
He must be missing me, said the chairman.
Seeing you in that dress makes me want to dance, the young man said to Tereza. And turning to Tomas, he asked, Would you let me dance with her?
Let’s all go and dance, said Tereza.
Would you come along? the young man asked Tomas.
Where do you plan to go? asked Tomas.
The young man named a nearby town where the hotel bar had a dance floor.
You come too, said the young man in an imperative tone of voice to the chairman of the collective farm, and because by then he had downed a third glass of slivovitz, he added, If Mefisto misses you so much, we’ll take him along. Then we’ll have both little pigs to show off. The women will come begging when they get an eyeful of those two together! And again he laughed and laughed.
If you’re not ashamed of Mefisto, I’m all yours. And they piled into Tomas’s pickup— Tomas behind the wheel, Tereza next to him, and the two men in the back with the half- empty bottle of slivovitz. Not until they had left the village behind did the chairman realize that they had forgotten Mefisto. He shouted up to Tomas to turn back.
Never mind, said the young man. One little pig will do the trick. That calmed the chairman down.
It was growing dark. The road started climbing in hairpin curves.
When they reached the town, they drove straight to the hotel. Tereza and Tomas had never been there before. They went downstairs to the basement, where they found the bar, the dance floor, and some tables. A man of about sixty was playing the piano, a woman of the same age the violin. The hits they played were forty years old. There were five or so couples out on the floor.
Nothing here for me, said the young man after surveying the situation, and immediately asked Tereza to dance.
The collective farm chairman sat down at an empty table with Tomas and ordered a bottle of wine.
I can’t drink, Tomas reminded him. I’m driving.
Don’t be silly, he said. We’re staying the night. And he went off to the reception desk to book two rooms.
When Tereza came back from the dance floor with the young man, the chairman asked her to dance, and finally Tomas had a turn with her, too.
Tomas, she said to him out on the floor, everything bad that’s happened in your life is my fault. It’s my fault you ended up here, as low as you could possibly go.
Low? What are you talking about?
If we had stayed in Zurich, you’d still be a surgeon. And you’d be a photographer.
That’s a silly comparison to make, said Tereza. Your work meant everything to you; I don’t care what I do, I can do anything, I haven’t lost a thing; you’ve lost everything. Haven’t you noticed I’ve been happy here, Tereza? Tomas said.
Surgery was your mission, she said.
Missions are stupid, Tereza. I have no mission. No one has. And it’s a terrific relief to realize you’re free, free of all missions.
There was no doubting that forthright voice of his. She recalled the scene she had witnessed earlier in the day when he had been repairing the pickup and looked so old. She had reached her goal: she had always wanted him to be old. Again she thought of the rabbit she had pressed to her face in her childhood room.
What does it mean to turn into a rabbit? It means losing all strength. It means that one is no stronger than the other anymore.
On they danced to the strains of the piano and violin. Tereza leaned her head on Tomas’s shoulder. Just as she had when they flew together in the airplane through the storm clouds. She was experiencing the same odd happiness and odd sadness as then. The sadness meant: we are at the last station. The happiness meant: we are together. The sadness was form, the happiness content. Happiness filled the space of sadness.
They went back to their table. She danced twice more with the collective farm chairman and once with the young man who was so drunk he fell with her on the dance floor.
Then they all went upstairs and to their two separate rooms.
Tomas turned the key and switched on the ceiling light. Tereza saw two beds pushed together, one of them flanked by a bedside table and lamp. Up out of the lampshade, startled by the overhead light, flew a large nocturnal butterfly that began circling the room. The strains of the piano and violin rose up weakly from below.
Leave a Reply