Tuổi Trẻ Cuối Tuần, 21/5/2021
Người nước ngoài học tiếng Việt ở Việt Nam vì nhiều lý do, một số người chắc vì tìm công việc ở đây, một số người vì đã đến thăm vài lần và muốn quay lại ở lâu hơn, một số người khác nữa vì tình yêu.
Tôi đoán lý do thứ ba này đóng vai chính với khá nhiều trai Tây và nó cũng là lý do tôi bắt đầu học tiếng Việt ở Úc rồi qua Việt Nam học tiếp 8 năm trước.
Vì một cô Việt kiều Úc không đáp lại tình yêu của tôi, nên tôi phải dần gác lại động lực mãnh liệt để học đó. Nhưng động lực cũ thay bằng lòng quyết tâm mới: tôi biết muốn vượt qua những trở ngại lớn thì phải liều. Học tiếng Việt 2-3 tháng ở Việt Nam, tôi thấy tiếng Việt khó – khó hơn mấy tiếng châu u tôi từng học rất nhiều. Nhưng tôi đã tự làm khổ mình vì cô Việt kiều xinh đẹp lạnh lùng kia, vậy tại sao không tự làm khổ chút nữa vì ngôn ngữ đẹp kỳ lạ của cô ấy?
Tiếng Việt khó đến đâu đi nữa, nhưng tôi vẫn học được phần nhiều là nhờ Trường ĐH Khoa học Xã hội nhân văn Sài Gòn, là nhờ sự kiên nhẫn và khéo léo trong thôi thúc học trò giao tiếp của thầy cô ở đó.
Công nhận phương pháp dạy ở khoa Việt Nam học ở Trường Nhân văn những năm ấy không tân tiến lắm. Được cái tôi chẳng màng, thậm chí bài tập càng khô khan thì thấy càng thích thú. Thầy cô có óc hài hước, là người hiểu biết, với tôi là đủ. Lớp học có chất giải trí như gameshow mà làm gì?
Tôi học được tiếng Việt, bởi vậy, là nhờ các thầy cô ở Trường Nhân văn hiểu học trò nước ngoài muốn nói gì, mặc dù bọn tôi nói sai bét 6 dấu thanh tiếng Việt. (Về sau tôi mới biết khả năng đó hiếm như thế nào). Chắc một yếu tố quan trọng nữa là tôi đến Việt Nam học thì bị bắt buộc nói với người Việt ngoài giờ học mỗi ngày. Phần lớn những ai tôi tiếp xúc không hướng dẫn tôi hay bán đồ ăn cho tôi bằng tiếng Anh được, nên tiếng Việt của tôi tiến bộ khá là nhanh. Nhiều lúc trong ngôn ngữ, khó cũng sinh khéo.
Nhưng học tiếng Việt ở Việt Nam cũng nhiều chuyện khó khăn, ngay cả không tính 6 dấu thanh quỷ quái kia. Một vấn đề lớn là môi trường sống ở Việt Nam ồn ào, nên học nghe với người nước ngoài như tôi là một thử thách lớn.
Hai là tôi ở Việt Nam càng lâu thì càng nhận ra, rất nhiều người Việt không nghe ra được người nước ngoài nói gì bằng tiếng Việt, thậm chí khi chúng tôi nói đúng dấu. Hình như khả năng nghe của con người tùy thuộc một phần cái họ “chuẩn bị tinh thần” để nghe; chắc vì chuẩn bị tâm lý để nghe tiếng Anh nên người Việt tôi tiếp xúc thường mất khả năng nghe tiếng mẹ đẻ.
Thứ ba có vấn đề liên quan đến cả văn hóa lẫn ngôn ngữ. Đó là khá nhiều người Việt có vẻ ngại nói chuyện với người ngoài quốc, thậm chí khi biết người ngoại quốc đó đủ rành tiếng Việt để hiểu và tự nói. Bao nhiêu lần câu hỏi duy nhất người Việt suy nghĩ ra để hỏi tôi là “bạn ở Viêt Nam bao nhiêu lâu rồi”, sau đó im thin thít? Nhiều đến độ có người đặt câu hỏi hay hơn khiến tôi bối rối. “Em biết nói tiếng Việt em có thấy… sướng không?”, một cô thu ngân ở siêu thị hỏi tôi gần đây. Vì bận việc nín cười nên tôi chỉ có hai từ nhạt nhẽo để trả lời là “Có chị”, dù câu đáp thành thật hơn lẽ ra là “Có chị, nhưng vẫn có lúc phải loay hoay nên lâu lâu vẫn thấy khổ chút”.
Hỏi có ân hận gì ở cách tôi học tiếng Việt, thì câu trả lời thành thật là không có gì lớn lao cả. Tôi vẫn nghĩ học tiếng Việt bằng cách đến và ở Việt Nam, học tập trung những năm đầu là phương án hiệu quả nhất. Nói đến những luyến tiếc nhỏ thì chỉ có chuyện này thôi: sau khi ra Trường Nhân văn, tôi không kiếm được đúng người địa phương để “trao đổi ngôn ngữ”, điều có lẽ đã giúp tôi biết nói tiếng Việt tự nhiên hơn. Ở trường thì học “xa thực tế” là điều không tránh khỏi, nên sau khi có trình độ kha khá thì phần lớn người nước ngoài cần học thêm: cụ thể họ cần biết người Việt sử dụng từ ngữ nào, đặt câu ra sao cho hay trên thực tế. Tôi thì không có người hướng dẫn chuyện này nên luôn có cảm giác thứ tiếng Việt tôi nói còn hơi “cứng”.
Còn nói về ưu điểm của việc học tiếng Việt, cơ hội tôi nắm bắt được vì đã học thì sao? Câu trả lời là có nhiều bạn Việt Nam khá là thân và thuộc nhiều tầng lớp xã hội khác nhau. Nghĩ lại thì thấy khá vui vì tôi đã có cơ hội nói chuyện với nhiều người Việt bằng tiếng mẹ đẻ của họ, không cần bắt họ phải nhớ tiếng Tây học lỗ mỗ nhiều năm trước.
Nhưng ưu điểm lớn nhất của việc học tiếng Việt ở Việt Nam là có công việc mới. Từ khi học tiếng Việt đến trình độ cao thì đam mê cũ của tôi đã thành nghề nghiệp. Ngày nay tôi viết sách nói về Việt Nam từ góc nhìn một người Tây và viết bằng tiếng Việt. Là một công việc xuyên văn hóa mà với tôi thấy không thể thú vị hơn.
Tôi đến Việt Nam ở 8 năm trước, và cũng giống như mọi nơi khác trên thế giới, nhiều người ở đây coi công việc đơn thuần chỉ là cách sinh kế; họ hài lòng ít nhiều với khoản tiền kiếm được bằng công việc mình làm làm, nhưng đam mê với nó thì ít ai có. Còn tôi thì biết tiếng Việt và “làm việc với nó”: Tôi không coi nó chỉ là công cụ để kiếm tiền, mà như phương tiện để biểu đạt suy nghĩ, bày tỏ ý kiến, gần như là một góc nhìn khác để ghi lại những ấn tượng đời sống phong phú.
Có lúc tôi vẫn thấy hơi… khổ chút vì không biết biểu đạt điều muốn nói một cách đẹp, đầy đủ, tự nhiên, nhưng những niềm vui vượt qua trở ngại đó cũng có gần như mỗi ngày.
Cứ nói sống bằng cách viết tiếng Việt thì lúc vui, lúc khó, hoặc có lẽ tốt hơn là nói nó có lúc khổ đau một cách sung sướng.
Leave a Reply