Ta hãy quay trở lại phương Đông theo đường phương Tây.
Sách cuối cùng trong tuyển tập này là tiểu thuyết thoang thoảng kiểu triết học, kể câu chuyện diễn ra ở Ấn Độ vào thời đại của Phật do một nhà văn Đức viết đầu thế kỷ 20. Đức Phật thậm chí là nhân vật phụ trong cốt truyện có nhân vật chính là Siddhartha. Tên này đồng nghĩa với Si Đặt Đa của tiếng Việt là danh khai sinh của thái tử mà theo truyền thống Phật giáo đã chứng quả Bồ Đề sau khi từ bỏ địa vị.
Từ cách đặt tên, ta có thể hiểu ra một số điều quan trọng trong tiểu thuyết này. Trong nó Hesse hình dung ra cuộc hành trình giác ngộ của một người như Phật mà không phải Phật, mà là quá trình đấu tranh trong một thời gian dài. Rõ ràng Siddhartha (trong truyện của Hesse) và Đức Phật (người mà trong lịch sử đã khai sáng ra ra đạo Phật) khác hẳn nhà triết học đã đề cập ở đầu bài này: Khổng Tử. Trong khi Khổng Tử không tin vào những trải nghiệm tinh thần sau cùng, bác bỏ việc cứu rỗi linh hồn, Siddhartha và Đức Phật đều đi tìm ý nghĩa cho cuộc sống của mình “bên bờ kia của cuộc sống đời thường.”
Bước đầu tiên, nhân vật chính trong sách của Hesse đi, cũng là khúc đầu của con đường Si Đặt Đa, là trở thành người khổ hành. Siddhartha quay lưng với sự giàu sang gia tộc, chìm đắm vào đau khổ mà anh ấy thấy khó chấp nhận ở đời. Nhưng khác với Phật, Siddhartha không tìm ra phương pháp để thoát khỏi, cũng không “quy y vào cửa Phật” mà anh ấy đã từng tiếp xúc. (Bạn thân nhất Ananda đã chọn con đường ngược lại và trở thành tín đồ.)
Bước thứ hai, trái ngược tiểu sử của Phật,Siddhartha yêu một người say đắm về cả mặt xác thịt lẫn tinh thần, và thay đổi cuộc sống hoàn toàn để xứng đáng với tình cảm đó. Được tình yêu dành cho Kamala truyền cảm hứng, Siddhartha trở thành người lịch thiệp, tìm được hạnh phúc, thú vui và ý nghĩa suốt nhiều năm trong việc sử dụng tài năng của mình để “làm chủ ngoại giới”. Thú vị thay, đó là thử thách mà khả năng tự chủ (xuất phát từ giai đoạn khắc kỷ trong hành trình tinh thần) đã giúp đỡ anh.
Nhưng cuối cùng, cuộc sống thành đạt cũng mất ý nghĩa dần: Siddhartha ra đi một lần nữa, đi bước thứ ba trở thành người lái đò, với sống cực kỳ đơn giản (anh ấy tìm thấy nơi an nghỉ tinh thần thế nào khi về già thì khỏi kể ra ở đây, để các bạn có thêm động lực đọc xong câu chuyện).
Ai muốn hiểu “triết học – cách sống” với trọng tâm là những câu hỏi về ý nghĩa của cuộc sống ta đặt ngày qua ngày thì chắc nên đọc Siddhartha của Hesse thật kỹ. Sở trường của Hesse không phải là đặt câu hỏi một cách rạch ròi, mà là CHỈ RÕ câu hỏi triết học gần như nổi bật lên từ những hoàn cảnh cụ thể chúng ta đang sống.
Thứ nhất, đó là câu hỏi về ý nghĩa của nỗi đau khổ trong cuộc sống con người. Thứ đến là ý thức về sự phù du ở cuộc sống và cách dung hoà nó với trải nghiệm cá nhân của ta. Quan trọng không kém là vấn đề Siddhartha phải vật lộn khi sống “một mình với con sông” – nên cắt nghĩa thế nào cảm giác có sự kết nối khôn tả giữa tôi và người khác, giữa tôi và tất cả không phải là tôi (mà cũng không phải là người): giữa tôi và cả vũ trụ nói chung.
Như tất cả các cuốn sách triết học có tầm quan trọng khác, Siddhartha của Hesse nêu lên nhiều vấn đề. Nó đủ đa nghĩa để những người đọc có thể nhận ra những vấn đề khác nhau liên quan đến bản thân. Có khi là vấn đề bạn sẽ thấy nó đề ra cách giải quyết, nhưng có thể là vấn đề bạn đơn giản sẽ thấy hài lòng chỉ vì có nhà triết học nêu một cách hay, gần như làm cho câu hỏi quan trọng có cái gì sống động thất thường.
Leave a Reply